تبلیغات
دفاع مقدس - دفاع مقدس
چهارشنبه 24 آذر 1389

دفاع مقدس

   نوشته شده توسط: علی رحمانی    

نگذاریم خون شهدا فرش راهمان شود

 

علل و عوامل بروز جنگ تحمیلی

در شهریور ماه 1359 دولت عراق و با دستور صدام حسین رئیس جمهور آن كشور یك حمله همه‌جانبه در طول بیش از 1000 كیلومتر مرز مشترك به جمهوری اسلامی ایران آغاز كرد، جنگی كه به مدت 8 سال طول كشید و در نوع خود از طولانی‌ترین جنگهای قرن بیستم محسوب می‌گردد

امروزه بر كسی پوشیده نیست و بویژه بعد از ارائه گزارش دبیر كل سابق سازمان ملل متحد، آقای پرزدكوئیار، كه این جنگ با تجاوز قطعی و مسلم رژیم بعثی عراق آغاز شد. در عین حال نكته‌ای كه به علل مختلف تاكنون پوشیده مانده است اینكه انگیزه، علل و عوامل آغاز این تجاوز چه بوده است؟ در این مورد بررسی محققانه به دلایل مختلف صورت نگرفته است.
بطور كلی مطالعه جنگها اغلب به مورخین نظامی و استراتژیستها واگذار گردیده كه آنها نیز با توجه به تخصص خود روی ملاحظات فنی، تاكتیكی جنگها تكیه كرده و سایر ابعاد و زمینه‌های بروز جنگ را نادیده گرفته‌اند. در زمینه آغاز این جنگ تحلیلگران غربی بطور عمده روی اختلافات مرزی ایران و عراق و در نهایت تهدیداتی كه انقلاب اسلامی در ایران متوجه دولت عراق كرده بود محدود كردند و كمتر به سایر زمینه‌ها و ابعاد موثر و حتی مهمتر پرداخته‌اند.
آغاز یك حمله نظامی از طرف یك كشور بر علیه كشور همسایه یقیناً آخرین وسیله برای پیشبرد اهداف سیاست خارجی یك دولت می‌باشد و تا زمانی كه با بررسی همه جانبه زمینه مساعدی برای آغاز جنگ فراهم نباشد دولتها به ندرت دست به چنین ریسك خطرناكی می‌زنند. البته این مسأله نیز وجود دارد كه ممكن است در محاسبات خودشان دچار اشتباه شوند ولی در همان قالب و زمینه ابعاد مختلف و آثار همه جانبه جنگ را در نظر گرفته و آنگاه تصمیم به انجام چنین اقدامی می‌گیرند.
یك رابطه آشكار میان منابع در اختیار یك دولت و جنگ وجود دارد. به عبارت دیگر آغاز و اداره جنگ نه تنها تحت تاثیر عزم و تصمیم یك دولت می‌باشد بلكه تحت تاثیر تواناییهای آن دولت نیز می‌باشد. در عصر حاضر آغاز یك جنگ همه جانبه نیاز به منابع وسیع و یا متحدینی دارد، چنانچه منابع موردنیاز از قبیل بنیه اقتصادی برای تامین هزینه‌های جنگ، نیرو و قدرت نظامی برای اجرای چنین تصمیمی و در عین حال متحدینی كه از اهداف جنگ‌طلبانه آن كشور حمایت كنند موجود نباشد احتمال ضعیفی وجود دارد كه دولتی دست به آغاز جنگ و خونریزی با آن همه خسارات قابل پیش‌بینی بزند. همانطور كه «جفری پاركر» مشاهده كرده است یك عامل بازدارنده از بروز جنگها بصورت سنتی در اروپا و بویژه قبل از سال 1800 میلادی ناشی از فقدان بنیه مای لازم برای تامین هزینه جنگهای نامحدود بوده است. بنابراین از نظر تاریخی و بویژه در دوران معاصر و جنگهای مدرن باید توجه داشت كه تكیه بر یك علت و انگیزه به عنوان تنها عامل بروز جنگ و نادیده گرفتن سایر علل و عوامل عملی ساده‌اندیشانه، غیر محققانه و یا مغرضانه است.
در این مقاله سعی خواهد شد با استفاده از چارچوبه‌های تئوریكی پیشرفته علل و عواملی كه در محاسبات رژیم عراق برای آغاز جنگ مدنظر بوده است و بترتیب اولویت در تصمیم رئیس‌جمهور این كشور نقش اساسی داشته‌اند بررسی و ارزیابی گردد.
با توجه به اینكه مدت زمان كوتاهی از این پدیده نگذشته است و بسیاری از اسناد و مدارك مربوط به آن در كشورهای درگیر همچنان سری باقی مانده و در دسترس عموم نمی‌باشد ناچار مستندات خود را محدود به اسناد منتشر شده (هر چند محدود باشد)،‌ اظهارات مسئولین و اولیاء امور، اقدامات عملی در جهت اتخاذ موضع بعد از آغاز تجاوز و دلایل منطقی و عقلانی خواهیم نمود. تردیدی نیست كه این شیوه بررسی از قوت و قدرت لازم برخوردار بوده و به میزان قابل توجهی معتبر می‌باشد و انتشار اسناد منتشر نشده اگر آرا تقویت نكند تغییری اساسی در تحلیل موجود ایجاد نخواهد كرد.
در بررسی تصمیم‌گیری‌های مهم سیاست خارجی بخصوص در دروان جدید عوامل متعدد و گوناگونی دخالت دارند كه به عنوان متغیرهای مستقل مطرح بوده و تصمیم‌گیری در سیاست خارجی به عنوان متغیر وابسته بررسی می‌گردد. اندیشمندان علوم سیاسی تئوریهای مختلفی در زمینه تصمیم‌گیری سیاست خارجی ارائه داده و هر یك الگویی را برای بررسی سیاست خارجی پیشنهاد می‌كنند. از میان اندیشمندان می‌توان از افرادی مانند: «اسنایدر» «بروك» «آلیسون» و همچنین «روزنو» نام برد كه به نظر نویسنده چهارچوبه تئوریك روزنو با همه اشكالاتی كه در پایان مقاله به آنها خواهیم پرداخت، متناسبترین و همه‌جانبه‌ترین چهارچوبه برای بررسی علل و عوامل تصمیم‌گیری در سیاست خارجی می‌باشد.
«جیمز روزنو» معتقد است كه در هر تصمیم‌گیری سیاست خارجی علت رفتار سیاسی یك دولت به مجموعه‌ای از عوامل گوناگون مربوط می‌شود كه با اولویتهای متفاوت در كنار همدیگر جمع شده و نهایتاً به تصمیم‌گیری سیاست خارجی منجر می‌شوند. این مجموعه را در 5 دسته و یا گروه تقسیم‌بندی می‌نماید كه به آنها متغیرهای شخصیت تصمیم‌گیرنده، نقش و میزان اختیارات تصمیم‌گیرنده، متغیر دولتی و بوروكراتیك، اجتماعی و نهایتاً سیستم بین‌الملل خطاب می‌كند.
1. متغیر شخصیت تصمیم‌گیرنده
در این متغیر توجه اساسی به خصوصیات، روحیه، افكار و اندیشه‌ها، خصوصیات روانی، نبوغ و توانایی‌های كاریزماتیك و همچنین آمال و آرزوهای تصمیم‌گیرنده توجه می‌شود. براساس این متغیر تصمیمات متخذه از ناحیه یك شخص با تصمیمات شخص دیگر در همان موقعیت به خاطر توانایی‌ها و روحیات متفاوتشان متفاوت می‌باشد.
2. متغیر نقش
بدین معنا كه در یك سیستم دولتی مسئولین بدون ارتباط با خصوصیات شخصی و با توجه به جایگاهی كه اشغال كرده‌اند و اختیاراتی كه به آنها داده شده اتخاذ تصمیم و موضع می‌نمایند. مثلاً: سفیر یك كشور در سازمان ملل بدون توجه به اعتقادات شخصی خود از موضع كشورش دفاع می‌كند.
3. متغیر دولتی و بوروكراتیك
بدین معنا كه ساختار پیچیده یك دولت، روابط ارگانهای درون دولتی و نهایتاً كارشناسان و متخصصین درون یك تشكیلات تدوین كننده و ارائه كننده پیشنهادات و خطوط كلی تصمیم‌گیری در سیاست خارجی می‌باشند و هیچ تصمیم‌گیری قادر نیست فارغ از این ملاحظات تصمیم‌گیری كند،‌ بویژه در سیستمهای گسترده بوروكراتیك دولتهای غربی این عامل و متغیر بیشتر بروز می‌كند.
4. متغیر اجتماعی
بدین معنا كه جنبه‌های غیردولتی در یك كشور بر رفتار خارجی یك دولت اثری انكارناپذیر دارد. ارزشها و ایدئولوژیهای حاكم بر یك جامعه ملی، گروه‌های ذینفوذ و فشار، احزاب سیاسی، افكار عمومی، رسانه‌های جمعی غیردولتی، اقلیتهای قومی و محلی از جمله عوامل غیردولتی هستند كه بر تصمیم‌گیری سیاست خارجی تاثیر می‌گذارند.
5. متغیر سیستم بین‌الملل
بدین معنا كه یك دولت در تصمیم‌گیریهای سیاست خارجی در خلاء عمل نمی‌كند بلكه در صحنه روابط بین‌الملل با پیچیده‌گی‌های خاص خود عمل می‌كند كه واكنشهای این سیستم در قبال هر تصمیم‌گیری سیاست خارجی یقیناً باید در محاسبات تصمیم‌گیرندگان منظور شود. متغیر سیستم بین‌المللی حتی در بعضی از موارد و بویژه در كشورهای جهان سوم تصمیمات معینی را به دولتها تحمیل می‌كند.
«روزنو» معتقد است كه بررسی همه جانبه این متغیرها كافی به مقصود نبوده بلكه میزان دخالت و نقشی كه هر یك از این متغیرها در تصمیم‌گیری سیاست خارجی دارند از اهمیت بیشتری برخوردار است، بنابراین او سعی می‌كند كه اولویتهای این متغیرها را تعیین كند. از دید روزنو رده‌بندی این متغیرها بستگی به عوامل گوناگون در تقسیم‌بندی كشورها دارد و لذا كشورها را با توجه به نوع سیستم سیاسی حاكم (باز و بسته بودن) قدرت و میزان پیشرفت یك كشور (پیشرفته و در حال رشد) كوچك و یا بزرگ بودن (از نظر جغرافیایی و منابع فیزیكی) تقسیم نموده و اولویتهای مختلفی ارائه می‌دهد.
بنابراین از دیدگاه روزنو برای كشوری مانند عراق عوامل موثر در تصمیم‌گیری سیاست خارجی بترتیب عبارتند از:
شخصیت تصمیم‌گیرنده،‌ سیستم بین‌الملل، نقش، بوروكراتیك و اجتماعی.
با توجه به بررسی‌های انجام شده از نظر نگارنده كه بعداً توضیح داده خواهد شد در تصمیم‌گیری رژیم عراق مبنی بر آغاز جنگ تحمیلی و تجاوز به ایران متغیرهای موثر در این تصمیم‌گیری به قرار زیر می‌باشند:
سیستم بین‌الملل، شخصیت صدام، عوامل بروكراتیك، متغیر اجتماعی و نهایتاً نقش.
سیستم بین‌الملل
در بررسی متغیر سیستم بین‌الملل متناسب است كه آنرا در سه سطح متفاوت، (ابرقدرتها، قدرتهای بزرگ و قدرتهای منطقه‌ای) بررسی كنیم.
در سطح ابرقدرتها: اگر چه دوران جنگ سرد و سیستم دوقطبی در سال 1980 هنوز به پایان خود نرسیده بود ولی در رابطه با انقلاب اسلامی قانونمندی جنگ سرد و سیستم دوقطبی كاربرد خود را از دست داده و به تبع آن در آغاز جنگ نیز تضاد چندانی میان امریكا و شوروی در برخورد با تجاوز عراق به ایران احساس نمی‌گردید.
ایالات متحده امریكا كه بر اثر پیروزی انقلاب اسلامی و بدنبال آن جریان گروگانگیری و شكست مفتضحانه عملیات طبس ضربات پیاپی و سختی از ایران خورده بود نه تنها از هر حركتی كه متضمن ضربه زدن به ایران می‌بود استقبال می‌كرد، بلكه خود درصدد چاره‌جوئی برای انتقام جویی و جبران شكستهای قبلی بود. اگرچه رابطه دیپلماتیك میان عراق و امریكا از سال 1967 قطع شده بود دفتر حفاظت منافع امریكا در بغداد بسیار فعال بود و شواهد و دلایلی وجود دارد كه امریكا مشوق و ترغیب‌كننده رژیم عراق در آغاز جنگ بوده است.
روزنامه امریكایی نیویورك تایمز پنج ماه قبل از آغاز تجاوز عراق در آوریل 1980 (اردیبهشت 1359) از طرحهای مرحله به مرحله دولت امریكا در این زمینه پرده برمی‌دارد. این روزنامه چنین می‌نویسد:
«دولت امریكا پس از شكست عملیات طبس، امكان اجرای سه طرح نظامی بسیار مهم در شهرهایی كه محل نگهداری گروگانهای امریكاست، مین‌گذاری در میادین صدور نفت، یا بمباران پالایشگاه‌های ایران می‌باشد.» در ادامه می‌افزاید: «واشنگتن امیدوار است كه تحریم اقتصادی و سیاسی ایران بتواند در سایه تیرگی روابط ایران و عراق تاثیر بیشتری داشته باشد و ادامه می‌دهد كه عده‌ای معتقدند چشم‌انداز جنگ با كشوری نیرومند (عراق) شاید ایران را وادار سازد در سیاست خود تجدیدنظر كند.!»
«برژینسكی» مشاور امنیت ملی سابق امریكا برای اطلاع از وضعیت عراق برای شروع جنگ سفرهای مكرری به بغداد می‌نماید به طوری كه «وال استریت ژورنال» در هشتم فوریه 1980 یكی از این سفرهای محرمانه را فاش می‌سازد و همچنین «تایمز لندن» در 17 ژوئن 1980 به ملاقات برژینسكی با صدام حسین اشاره كرده و می‌گوید: «نامبرده بعد از سفر محرمانه به بغداد در یك مصاحبه تلویزیونی گفت: ما تضاد قابل ملاحظه‌ای بین امریكا و عراق نمی‌بینیم. ما معتقدیم عراق تصمیم به استقلال دارد و در آرزوی امنیت خلیج فارس است و تصور نمی‌كنیم كه روابط امریكا و عراق سست گردد.»
از طرف دیگر در این زمان رفت و آمدها و تماسهای مكرری میان امرای فراری ارتش ایران و مسئولین دولت امریكا و همچنین حكومت بغداد صورت می‌گرفت و نشانگر نوعی آمادگی برای تحولات بعد از آغاز جنگ و حمله عراق به ایران بود و نهایتاً با توجه به نفوذ و سلطه‌ای كه امریكا در كشورهای عربی محافظه‌كار از جمله: مصر، اردن، عربستان سعودی و سایر شیخ‌نشینهای جنوب خلیج‌فارس داشت تردیدی نیست كه چنانچه امریكا به كمكهای مؤثر و اساسی این كشورها به عراق راغب نمی‌بود می‌توانست از این كمكها جلوگیری به عمل آورد. بعد از آغاز جنگ، روابط عراق و امریكا علناً بهبود یافته، روابط دیپلماتیك برقرار شد و افشاء گردید كه در طول جنگ، امریكا به صورت مخفیانه كمكهای مختلفی را به عراق می‌رسانده است.روزی كه ایران قطعنامه 598 را پذیرفت «رابرت مك فارلین» در مقاله‌ای در روزنامه لوس‌آنجلس تایمز به حمایت بیدریغ امریكا از عراق در طول جنگ بر علیه ایران اعتراف كرد.
اتحاد جماهیر شوروی در موضع‌گیری خود دچار تناقض و دوروئی عجیبی شده بود و در حقیقت آغاز حمله عراق به ایران به شمشیر دولبه‌ای شباهت داشت كه از هر طرف قابلیت برندگی و در عین حال احتمال خسارت می‌رفت. روسیه شوروی با عراق در سال 1972 پیمان‌دوستی 15 ساله منعقد كرده و نفوذ قابل توجهی در عراق بویژه از نظر تامین تسلیحات ارتش و حضور كارشناسان نظامی داشت و اصولاً ارتش عراق مجهز به تسلیحات روسی بود.
از طرف دیگر انقلاب اسلامی ایران اگر چه برای روسها از این نظر كه موجب قطع نفوذ امریكا در مرزهای جنوبی این كشور شده بود ولی برای روسیه نیز به خاطر ماهیت ایدئولوژیكی آن چندان خوشایند نبود. ایران به موازات برخورد با نفوذ امریكا در ایران از میزان نفوذ روسیه به شدت كاست، گاز ایران به روسیه قطع شد، بندهای 5 و 6 قرارداد 1921 از طرف ایران ملغی اعلام گردید و تجاوز روسیه به افغانستان بشدت محكوم گردید و انقلاب اسلامی می‌رفت كه تأثیر خود را بر بیداری مسلمانان سایر كشورها از جمله مسلمانان جمهوریهای آسیایی روسیه شوروری سابق بر جای گذارد. پیروزی و شكست هر یك از طرفین متخاصم نیز برای روسیه نتایج متضاد و متفاوتی را به ارمغان می‌آورد، پیروزی عراق بر ایران اگرچه با توجه به تسلیح ایران به سلاح‌های امریكا و تجهیز عراق به سلاح‌های روسی به معنای پیروزی سلاح روسی بر سلاح امریكایی تلقی گردیده و عراق را بیشتر مدیون و وابسته به روسیه شوروی می‌كرد، در عین حال از نظر سیاسی موجب نفوذ مجدد امریكا و غرب در ایران می‌شد. پیروزی ایران نیز بر عراق متقابلاً نتایج متفاوت و معكوسی بدست می‌داد كه در هر دو حال برای روسیه شوروی در عین اینكه امتیازاتی را به عمل می‌آورد ناخوشایند بود.
با توجه به دلایل منطقی و عقلانی نیز ملاحظه می‌گردد كه اتخاذ موضع شوروی نیز در قبال آغاز جنگ تحمیلی منافقانه و متضاد بوده است. بنابه گزارش موسسه «هری تیج»، روسیه شوروی از قبل از آغاز تجاوز در جریان این تصمیم بوده و اگر چه هیچ اقدامی برای بازداشتن صدام نكرده است در عین حال مقامات ایرانی را از احتمال چنین حمله‌ای آگاه نموده است. حزب توده در ایران كه از مسكو الهام و دستور می‌گرفت تجاوز عراق را محكوم نموده به كادرهای خود دستور مقاومت و دفاع را صادر كرده بود، ولی روسیه شوروی در عین اتخاذ موضع رسمی مبنی بر بی‌طرفی در سازمان ملل و بویژه در شورای امنیت همگام با امریكا و سایر اعضاء دائمی شورا قطعنامه‌هایی را به تصویب می‌رساند كه به ضرر جمهوری اسلامی بود. اگرچه ظاهراً‌ برای مدتی از ارسال تجهیزات نظامی و قطعات یدكی به عراق خودداری كرد ولی كارشناسان نظامی روسی همچنان در عراق باقی مانده و به همكاری خود با ارتش عراق ادامه می‌دادند و گزارشاتی مبنی بر اینكه روسیه شوروی از طریق كشورهای اروپای شرقی جبران كمبود نیازمندیهای ارتش عراق را می‌نموده است وجود دارد.
بنابراین می‌توان به این جمع‌بندی رسید كه رژیم عراق در سطح ابرقدرتها (امریكا و شوروی) با زمینه‌ای كاملاً مساعد و حتی تشویق‌آمیز در آغاز تجاوز برعلیه جمهوری اسلامی مواجه بوده است.
در سطح قدرتهای بزرگ: در موضع‌گیری قدرتهای بزرگ (نظامی، سیاسی و اقتصادی) آنها را می‌توان به دو گروه تقسیم كرد.
گروه اول: كشورهایی كه به طور علنی و یا ضمنی به نفع عراق موضع‌گیری كرده و از كمكهای نظامی، سیاسی و اقتصادی به این كشور در طول جنگ دریغ نورزیدند. این كشورها عبارت بودند از: فرانسه و انگلیس كه روابط عمیق و منافع قابل توجهی در عراق داشته و از انقلاب اسلامی نیز شدیداً ضربه خورده بودند. فرانسه از همان آغاز جنگ به نفع عراق موضع‌گیری علنی كرده و به میزان قابل توجهی امكانات تسلیحاتی در اختیار این كشور قرار داد و حتی در شرایطی كه عراق در جبهه جنگ مواجه با مشكلاتی شده بود با اجازه دادن هواپیماهای پیشرفته جنگی به نام سوپراتاندارد بنیه نظامی عراق را تقویت كرد. دولت انگلیس نیز اگرچه علناً اظهار بیطرفی می‌كرد، ولی به تبع امریكا و فرانسه كمكهای قابل توجه اقتصادی و بعضاً نظامی به این كشور نمود.
گروه دوم: كشورهای آلمان، ژاپن و چین بودند كه در ضمن اعلام بیطرفی و حفظ رابطه با هر دو كشور به عنوان سوداگرانی بودند كه از این جنگ از هر طرف بهره‌مند شدند.
دولتهای منطقه خاورمیانه: چنانچه دولتهای منطقه را نیز به دو دسته دولتهای عرب و غیرعرب تقسیم كنیم ملاحظه می‌گردد كه همه دولتهای عربی به استثنای سوریه، لیبی و الجزایر به نفع عراق نه تنها موضع‌گیری كرده بلكه از هر نوع كمك ممكن به عراق خودداری نكردند. كشورهای نفت‌خیز عرب بویژه عربستان سعودی و كویت به عنوان تامین‌كننده نیازمندیهای مالی این جنگ تقبل هزینه‌های جنگ را نموده و در طول جنگ متجاوز از 80 میلیارد دلار پرداخت نمودند.
دولت مصر تامین‌كننده نیازمندیهای تسلیحاتی ساخت روسیه بود و خلاء قطع ارسال قطعات و لوازم یدكی كه از طرف دولت روسیه ایجاد شده بود را پر كرد. دولت اردن با در اختیار گذاشتن بندر خود در خلیج عقبه راههای مواصلاتی عراق را برای تداركات لازم تامین كرد و اغلب كشورهای عربی منجمله سودان نیروی داوطلب نظامی در اختیار عراق قرار دادند. كشورهای عربی از قبل در جریان چنین حمله‌ای بوده و در كنفرانس سران عرب كه در جده چند ماه قبل از آغاز جنگ تشكیل شده بود تفاهمات لازم را با صدام به عمل آورده بود. تنها لیبی و سوریه بودند كه با این اقدام عراق مخالفت ورزیده و حمایت خودشان را از ایران اعلام داشتند.
دولتهای غیرعرب مانند پاكستان و تركیه همچون كشورهای آلمان، ژاپن و چین با اعلام بیطرفی و حفظ رابطه با هر دو كشور بیشترین بهره اقتصادی از این جنگ را كسب كردند.
در مجموع می‌توان گفت كه سیستم بین‌الملل (در هر سه سطح، ابرقدرتها، قدرتهای بزرگ و كشورهای منطقه) نه تنها زمینه مساعدی برای آغاز این جنگ داشت بلكه خود مشوق و ترغیب‌كننده عراق در شروع جنگ بود و نقش اساسی و مهمی در بروز چنین تجاوزی را بر عهده داشت.
شخصیت تصمیم‌گیرنده
صدام حسین رئیس جمهور عراق كه به عنوان دیكتاتوری خشن، بیرحم، شهرت جهانی پیدا كرده است در عین حال فردی ماجراجو و جاه‌طلب بوده و به دنبال موقعیت‌های مناسب برای كسب قدرت بیشتر بوده است.
رمضانی كه از مشاوران كمیته امنیت ملی كنگره امریكا و نیز مشاور كارتر در امور ایران بود در كتاب خود چنین می‌نویسد:
«جنگ عراق و ایران، در واقع واكنش و پاسخ عراق به تهدیداتی بود كه از ناحیه بنیادگرایی اسلام (امام خمینی(ره) احساس می‌كرد، اما علت دیگر آن ناشی از بازتاب و انعكاس جاه‌طلبی و قدرت‌طلبی صدام نیز بوده است. وی مترصد بود كه خلاء قدرت ناشی از سقوط رژیم شاه در منطقه را پر نماید. همچنین این فرصت با افزایش قدرت اقتصادی عراق به علت افزایش قیمت نفت در منطقه خلیج‌فارس ایجاد شده بود. چنانچه عراق جایگزین ایران به عنوان دومین تولیدكننده نفت بعد از عربستان سعودی در منطقه شده بود. ظهور قدرت سیاسی عراق بعد از افول رژیم مصر در خاورمیانه به علت امضای پیمان كمپ دیوید و صلح با اسرائیل و بروز یك خصومت و دشمنی آشكار میان عراق و سوریه در جبهه شرقی، همه و همه بر قدرت‌طلبی صدام صحه می‌گذاشت.»
صدام حسین در آغاز تجاوز به ایران دارای سه انگیزه عمده شخصی بود و امیدواری داشت با پیروزی سریع بر ایران خواسته‌های جاه‌طلبانه و شخصی وی ارضاء و تأمین گردد. انگیزه اول تلاش برای كسب رهبری جهان عرب بود. به دنبال مرگ ناصر و امضای پیمان كمپ دیوید و انزوای مصر، جهان عرب دچار خلاء رهبری شده بود، شخصیتی كه بتواند با استفاده از امكانات و تواناییهای كشور خود در جهت آرمانهای وحدت جهان عرب و جبران تحقیر اعراب در قبال اسرائیل این خلاء را پر بنماید. صدام حسین امیدوار بود با پیروزی در جنگ با ایران چنین موقعیتی را كسب نماید و به همین خاطر نام این جنگ را جنگ قادسیه نامید تا یادآور شكست ایرانیها از اعراب مسلمان در اوایل ظهور اسلام باشد.
مجله دولتی «الفباء» كه بوسیله رژیم عراق منتشر می‌شود در شماره 562 مورخ 4/7/79 با عنوان عراق پنج هزار سال رویارویی، به تضاد بین عرب و ایرانی دامن زده و چنین می‌نویسد:
«اعراب، عادت كرده‌اند كه عراق در برابر یورش تاتارها در قرن دهم و قرن بیستم ایستادگی كند و تیرهای سلجوقیان و عیلامیان را در قرن بیستم متوقف كند. عادت كرده‌اند كه عراق نگهبان منطقه شرقی جهان عرب كه در تیررس دشمن است، باشد... عراق از پنج هزار سال تاكنون در خط اول نبرد، گامی استوار و با ثبات در مرزهای شرقی و بازوی پرتحرك در غرب این مرزها بوده است.»
«صدام حسین» در مراسم افتتاح یك پادگان نظامی در 18/3/59 با عنوان «پادگان قادسیه» می‌گوید: «شما در این مكان انقلاب خود را پیش روی دارید كه شما را به مفهوم قادسیه رهبری می‌كند. شما در اینجا نه تنها نام قادسیه را برخود دارید بلكه شرف و مفهوم آنرا نیز با خویشتن دارید. شما آمادگی والای گذشت و ایثار را همانگونه كه صفت مردان قادسیه نخستین در رهایی امت عرب و تمامی میهن عربی بود، دارا هستید و تنها برای پاسداری از عراق آزاد مبارزه نمی‌كنید.»
دكتر «امین» یكی از بعثی‌ها می‌گوید كه به قدرت رسیدن «صدام حسین» مصادف با یك مرحله نوین در تاریخ سیاسی عراق بود و در این میان عراق از چندین جهت قدرتمند شده بود و در آینده نزدیك در سطح خلیج (فارس) و جهان عرب نقش مهمی از جانب وی در شرف انجام بود. «الیاس فرح» یكی از رهبران بعث عراق می‌گوید كه «قادسیه» صدام موقعیتی بود برای وی تا در چشم جهان عرب به عنوان یك رهبر تاریخی كه پل میان گذشته و آینده را از نو بنا نهاده و درهای آینده را به سوی مردم گشوده است خود را جلوه‌گر سازد.
مجید خدوری در شرح زندگی صدام حسین و تاثیر ناصر بر او چنین می‌نویسد:
«زمانی كه صدام حسین در مصر در دانشكده حقوق قاهره مشغول تحصیل بود كارهای ناصر را زیر نظر می‌گیرد و با دقت به آنها می‌نگرد، برخلاف رهبران بعث از ناصر به خوبی یاد می‌كند و می‌آموزد كه چگونه نقش وی را بازی كند. او از شیوه «آزمایش و خطای» ناصر پیروی می‌كند و سعی می‌كند یك مقلد كوركورانه نباشد.»
انگیزه دوم صدام این بود كه با استفاده از سقوط شاه كه براساس دكترین نیكسون به عنوان ژاندارم منطقه انتخاب شده بود، بتواند با پیروزی بر ایران خلاء سقوط شاه را پر نموده و نقش ژاندارم منطقه را در حفظ منافع غرب بازی كند و علی‌رغم موضع ضدامریكایی كه قبلاً اتخاذ می‌كرد به امریكاییها نشان دهد كه تضاد منافع با آنها نداشته و اقدام وی در راستای اهداف امریكا در منطقه می‌باشد تا بدان حد كه رژینسكی بعد از ملاقات با صدام و در ستایش وی می‌گوید: «ما بین منافع امریكا و عراق تضادی نمی‌یابیم.» با توجه به اینكه در این مرحله سیاستهای منطقه‌ای جمهوری اسلامی در تضاد با سیاستهای امریكا بود صدام حسین تلاش كرد كه خود را به عنوان یك عامل موثر بازدارنده و خنثی كننده اقدامات ایران در سطح منطقه نشان دهد.
روزنامه كریستین ساینس مونیتور چاپ امریكا با اشاره به یك گزارش از جلسات سری دولت عراق كه دو ماه بعد از سقوط رژیم شاه تشكیل شده بود،‌ می‌نویسد: «در‌آن جلسه بعد از بحث و بررسی پیرامون نقش شاه و روابط آن با امریكا در دفاع از منافع غرب و ژاندارمری خلیج فارس مطرح شد كه در حال حاضر رژیم نوپای ایران با از بین رفتن ارتش و تاسیسات اصلی آن قادر به انجام این نقش نخواهد بود و عراق تنها كشوری است كه با استفاده از این موقعیت می‌تواند خلاء ایجاد شده را پر نماید و این كار باید با برنامه‌ریزی،‌ دقت، ‌سرعت و مداومت انجام گیرد. به عقیده حزب بعث برای ایجاد یك موقعیت ژئوپولیتیك جدید بوسیله عراق زمینه از هر جهت فراهم است، لذا حمله نظامی به ایران با وارد آوردن یك ضربه موثر به شكست ایران منتهی می‌شود.
انگیزه سوم صدام جبران تحقیری بود كه شخصاً در امضای قرارداد 1975 الجزایر شده بود. در سال 1975 به دنبال مشكلاتی كه در عراق در جنگ با كردها برای دولت عراق فراهم شده بود و كردهای عراق مورد حمایت شاه قرار داشتند صدام حسین معاون رئیس‌جمهور عراق تحت فشارهای داخلی و بین‌المللی به امضاء قرارداد مزبور تن در داد و همواره احساس می‌كرد كه در این جریان تحقیر شده و «اجباراً» تن به امضاء این قرارداد داده است. بنابراین مترصد فرصتی بود كه بتواند این احساس حقارت را جبران نماید. بدین علت درصدد بهانه‌ای بود كه قرارداد 1975 را باطل اعلام نماید و این كاری بود كه در 17 سپتامبر 1980 (به روز قبل از آغاز جنگ) در یك اجلاس فوق‌العاده مجمع ملی صورت داد. صدام حسین در مورد این تصمیم گفت: «از زمانی كه حاكمان ایران این معاهده را از آغاز در دست گرفتند بوسیله مداخله در امور داخلی عراق چه به صورت پشتیبانی مالی و یا تسلیحاتی از گروه‌های مختلف نقض كرده‌اند، همانطور كه شاه چنین می‌كرد... من به شما اعلام می‌كنم كه معاهده 6 مارس 1975 الجزیره از طرف ما ملغی می‌باشد.»
عامل اجتماعی
در بخش مربوط به ساختار اجتماعی و جمعیت باید گفت كه بافت اجتماعی و جمعیتی عراق به گونه‌ای است كه همواره حكومت را دچار بی‌ثباتی و بحران نموده است و همین بحران بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران از جمله عوامل موثر در ایجاد جنگ تحمیلی بوده است. شعیان این كشور به عنوان اكثریت مردم (بیش از 55%) بدلایل ایدئولوژیك و سیاسی همواره با حاكمیت بعث در نزاع و ستیز بوده‌اند. همچنین اكراد شمال عراق طی 30 سال گذشته همواره در پی به دست آوردن خودمختاری بوده‌اند و از این رو با حكومتهای این كشور درگیر جنگهای طولانی بوده‌اند كه قبلاً به آنها اشاره شد و این مسأله برای حكومت بعثی عراق كه از یك اقلیت محدود از منطقه تكریت می‌باشند مشكلات بیشتری را ایجاد كرده است.
پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال 1357 به رهبری امام خمینی، موج جدیدی از ناآرامیهای شیعیان را در عراق بوجود می‌آورد. تظاهركنندگان در مراسم محرم آن سال خواستار اصلاحات اجتماعی و استقرار یك حكومت اسلامی می‌شوند. نویسنده كتاب جنبش‌های اسلامی در جهان عرب در این رابطه می‌گوید: «دولت عراق با توجه به الهاماتی كه مبارزان شیعه از جانب آیت‌الله خمینی می‌گیرند،‌حزب الدعوه را همچون ستون پنجمی می‌داند كه هدفش ادغام ایران و عراق است. دولت در پاسخ، «آیت‌الهل صدر» را دستگیر و تظاهرات شیعیان را به شدت در هم می‌كوبد. عظمت و گستردگی سركوب باعث می‌شود تا اندكی پس از روی كار آمدن «صدام حسین» در 23 ژوئیه 1979، 22 مقام بلندپایه بعثی اعدام شوند. اعلام حمایت مطلق از انقلاب اسلامی ایران توسط آیت‌الله صدر و تشویق مبارزه مسلحانه علیه رژیم، موجب می‌شود ك او را به تشكیل یك حكومت شیعه در عراق و خیانت متهم نموده و همراه با خواهرش وی را در ‌آوریل 1981 به شهادت برسانند.»
در ماههای قبل از جنگ حوادثی در عراق بوقوع می‌پیوندد كه مقامات رژیم آنرا به عوامل جمهوری اسلامی ایران نسبت می‌دهند و این حوادث نشان دهنده این است كه اوضاع داخلی عراق تا چه میزان بر اثر انقلاب اسلامی آسیب‌پذیر شده است. صرفنظر از اینكه ادعاهای رژیم بعث تا چه میزان با واقعیت منطبق است، ولی بیانگر نوعی بیم و ترس از تحولات انقلاب اسلامی می‌باشد. رئیس‌جمهور عراق كلیه این حوادث را بعدها در هنگام سخنرانی خودش (20/4/63) چنین اعلام می‌كند:
«با سوء قصد به وزیر امور خارجه شروع كردند. سپس به یك یاز اعضای شورای رهبری ملی ما حمله كردند. به وزیر اطلاعات سوء قصد نمودند و در یك جشن دانشجویی، جشن دیگری با پرتاب بمبها آغاز كردند. كسانی كه در این حوادث شركت داشتند از افراد مدرسه ایرانیان و نمایندگیهای ایران در عراق بودند. اسلحه از آنهاست و همكاری نیز همینطور، این مسأله روشن و آشكار است.» رژیم عراق همچنین شورش كردهای شمال عراق را بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، متأثر از انقلاب ایران می‌داند تا جایی كه رئیس جمهور عراق به زعم خود یكی از دلایل لغو موافقتنامه الجزایر را دخالت جمهوری اسلامی ایران در قضیه اكراد می‌داند. وی در نطق 17 سپتامبر 1980 چند روز قبل از حمله سراسری عراق به ایران، می‌گوید: «ایران از پسران بارزانی دعوت نموده است كه به این كشور بیایند. این كشور یعنی ایران قصد دارد آنان را علیه دولت عراق تحریك كند.»
بنابراین نگرانیهایی كه دولت صدام از بازتاب انقلاب اسلامی بر عراق داشته نیز عامل مهمی در آغاز این جنگ و به منظور شكست و نابودی انقلاب بوده است تا بدینوسیله از تأثیر آن بر جامعه عراق جلوگیری نماید. در عین حال اوضاع داخلی ایران را نیز به عنوان یك انگیزه مهم در ترغیب صدام به آغاز جنگ نباید فراموش كرد. حكام عراق براساس شواهد مختلف مطمئن بودند كه در یك جنگ كوتاه مدت در مقابل ایران به اهداف از پیش تعیین شده خود خواهند رسید. اوضاع داخلی ایران بعد از پیروزی انقلاب و بلافاصله قبل از آغاز تجاوز برای یك رژیم متجاوز در سه زمینه تحریك كننده بود. اولاً: دولت انقلابی نه تنها هنوز دوران ناآرامی بعد از انقلاب را پشت سر می‌گذاشت بلكه به علت حضور لیبرالها در حاكمیت و بویژه حضور بنی‌صدر به عنوان رئیس‌جمهور و فرمانه كل قوا درگیر یك سری تضادها و اختلافات شدید درون حاكمیت بود و امكان هماهنگی و تمركز در تصمیم‌گیری را كه لازمه شرایط بحرانی و جنگ می‌باشد از بین برده بود و از طرف دیگر نیروهای مسلح نیز به دلایل متعدد انسجام و آمادگی لازم برای مقابله با یك جنگ خارجی همه جانبه را نداشتند. سازمان و تشكیلات ارتش بعد از انقلاب و به دنبال تصفیه‌های ضروری دوران بازسازی و بازنگری خود را می‌گذراند و از نظر تجهیزاتی نیز با تحریم تسلیحاتی امریكا و خروج كارشناسان نظامی مواجه بود و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی كه بیشتر برای مواجهه با ضد انقلاب داخلی ایجاد شده بود دوران طفولیت و عنفوان جوانی خود را طی می‌كرد و به هیچ وجه برای یك جنگ كلاسیك مدرن ساخته نشده بود. همچنین درگیریهای قومی و محلی در مناطق مختلف كشور نیروهای مسلح را به خود مشغول داشته بود. تنها چیزی كه در محاسبات صدام و بسیاری از مشوقین و محركین وی با آغاز جنگ منظور نشده بود انرژی عظیم و فوق‌العاده‌ای بود كه با پیروزی انقلاب اسلامی و حضور توده‌های عظیم میلیونی و با اعتقادات راسخ اسلامی و آمادگی برای ایثار و شهادت تحت رهبریهای بزرگ مرد تاریخ امام خمینی(ره) آزاد شده بود و توانست آرزوهای صدام و پشتیبانانش را مبدل به یأس كند.
عامل بوروكراتیك
بعد از روی كار ‌آمدن حزب بعث در سال 1968 این حزب همواره موفقیت ایدئولوژیكی خود را در اتخاذ سیاستی توسعه‌طلبانه و سیادت بر منطقه دنبال می‌كرد و به هر طریق ممكن با اتخاذ شیوه‌های پراگماتیستی سعی می‌كرد نفوذ خود را در جهان عرب توسعه داده و رهبری جهان عرب را به دست گیرد. این اقدام بطور عمده از طریق كودتاهای نظامی و برخوردهای خشونت‌آمیز دنبال می‌شد. پیروزی انقلاب اسلامی برای حزب بعث كه بر معیارهای غیرمذهبی وب ا تكیه بر ناسیونالیزم عربی و بوسیله یك مسیحی عرب بنام میشل عفلق بنیان گذارده شده بود، زنگ خطری جدی تلقی می‌شد. انقلاب اسلامی به عنوان راه حل جدیدی در نجات توده‌های تحت ستم مسلمان عرب كه چهار دهه تحقیر شكستهای پی‌درپی از اسرائیل را چشیده بودند و هیچ یك از ایدئولوژیهای مادی و لائیك اعم از سوسیالیزم، ماركسیزم و یا ناسیونالیزم نتوانسته بودند جبران این حقارتها را بنمایند، با پدیده جدیدی به نام انقلاب اسلامی مواجه شد كه امیدها را در دل ‌آنها زنده می‌كرد و در حقیقت رشد و پیشرفت انقلاب اسلامی مرگ محتوم همه ایدئولوژیهای مادی از جمله ایدئولوژی حزب بعث می‌بود. بدین ترتیب حزب بعث عراق كه سلطه قابل توجهی در كادرهای نظامی و سیاسی دولت عراق داشت عامل موثری در تشویق صدام به ضربه زدن به انقلاب اسلامی از طریق آغاز این جنگ بود.
عامل نقش
اگر چه همانطور كه «روزنو» هم معتقد است عامل نقش در كشورهایی كه دارای رژیم خودكامه هستند كمتر مطرح بوده و شخصیتهای دیكتاتور هستند كه بدون توجه به وظایف و اختیارات قانونی خود به طور نامحدود تصمیم گرفته و عمل می‌كنند، در عراق نیز صدام حسین حتی در دورانی كه معاون رئیس‌جمهور بود به عنوان مرد قدرتمند دولت عراق شناخته می‌شدو حسن البكر رئیس‌جمهور عراق نقش چندانی در اداره امور عراق نداشت. در عین حال همانطور كه «تراب زمزامی» می‌گوید: «صدام حسین برای زمینه‌چینی چنین جنگی با خانه‌نشین كردن حسن البكر رأساً پست ریاست جمهوری را بر عهده گرفت تا بتواند بدون هیچ رادع و مانعی قادسیه خود را تدارك ببیند و تمامی نیرو و وقت خود را در این راه صرف نماید و جهت همین مرحله نوین بود كه صدام مقامهای ریاست شورای رهبری انقلاب، دبیر كلی حزب بعث، ریاست جمهوری، ریاست دولت و ریاست كل ارتش را بر عهده خود گرفت.»
بررسی فوق نشان می‌دهد كه از میان متغیرهای پنجگانه پیشنهادی جیمز روزنو (شخصیت، سیستم بین‌المل، اجتماعی، بوروكراتیك و نقش) مهمترین عاملی كه در تصمیم‌گیری صدام حسین در آغاز تجاوز به ایران نقش داشته‌اند در درجه اول سیستم بین‌الملل بوده است و در مرحله بعدی شخصیت و روحیات رئیس‌جمهور عراق بوده كه به عنوان یك دیكتاتور در راس حكومت عراق فارق از هرگونه مانع و رادعی و در جهت ارضاء نیات جاه‌طلبانه خود دست به چنین اقدامی زده و به مدت هشت سال دو كشور ایران و عراق را دچار جنگی خونین و خسارت بار نمود. به عبارت دیگر چنانچه زمینه مساعد و تشوق‌كننده بین‌المللی در شرایط خاص زمانی وجود نمی‌داشت، از قبیل شكستهای حقارت‌بار امریكا در اثر انقلاب اسلامی، ترس دولتهای استكبار و همچنین دولتهای مرتجع منطقه از گسترش انقلاب و به خطر افتادن منافع آنها، غیر محتمل می‌بود كه صدام حسین دست به چنین قمار خطرناكی بزند. زیرا كه در گذشته در زمان رژیم شاه علیرغم اختلافات مرزی میان دو كشور و علی‌رغم اینكه مرد قدرتمند عراق در آن زمان صدام حسین بوده است به خاطر نامساعد بودن زمینه جهانی نه تنها چنین اقدامی صورت نگرفت بلكه مجبور شد با امضاء قرارداد الجزایر در 1975 از بسیاری از ادعاهای خود دست بردارد.
چرا عراق؟
تحقیقاً وجود صدام حسین و نیات جاه‌طلبانه او نیز نقش مهم و در عین حال اولیه در كاندید شدن عراق از میان كشورهای همسایه ایران برای آ‌غاز چنین تجاوزی داشته است، در حالیكه دولتهایی همچون پاكستان و تركیه روابط نزدیك‌تری با امریكا داشتند و امریكا نفوذ بیشتری در این دو كشور بخصوص تركیه به عنوان عضو ناتو داشته است. ولی ساختار سیاسی این دولتها، شرایط اجتماعی و موقعیت جغرافیایی كشورشان اجازه چنین حركتی را در آن شرایط نمی‌داد و همین خصوصیات و روحیات جاه‌طلبانه صدام حسین بود كه علیرغم ضرباتی كه كشورش از جنگ هشت ساله با جمهوری اسلامی خورد باز هم سرخورده نشده و چون به خواسته‌هایش در جنگ با ایران نرسیده براساس محاسبات غلطی كه از مساعد بودن زمینه بین‌المللی داشت صرفاً برای ارضاء روحیات جاه‌طلبانه خود برای بار دیگر دست به قمار خطرناك دیگری در حمله به كویت زد و منطقه را دچار بحرانی نمود كه هنوز بعد از گشت چهار سال آثار و عوارض آن پابرجا است.
چارچوبه تئوریك پیشنهادی روزنو، اگرچه در تقسیم‌بندی و تنظیم علل و عوامل تصمیم‌گیری در سیاست خارجی كمك قابل توجهی به محقق علوم سیاسی و روابط بین‌الملل مینماید، در عین حال توصیفی بوده و ضرورتاً جدول ارائه شده توسط وی و اولویت‌های برشمرده قطعی نبوده و كلیت و عمومیت پیدا نمی‌كند. بخصوص كه در هیچ یك از مدلهای ارائه شده به متغیر سیستمیك اولویت داده نشده است.در حالیكه در بسیاری از كشورهای جهان سوم و بویژه منطقه رژیمهای غیرمردمی شدیداً تحت سلطه و نفوذ و یا متاثر از قدرتهای بزرگ جهانی می‌باشند و سیاستهیا متخذه این كشورها تابعی از سیاستهای متغیر كشورهای سلطه‌گر و صاحب نفوذ می‌باشد. در حالی كه از دیدگاه روزنو دولتها، در صحنه روابط بین‌الملل بازیگران مستقلی هستند كه براساس محاسبه خود و منافع دولت و كشورشان، در عین رعایت عكس‌العملهای بین‌المللی اتخاذ تصمیم نموده و عمل می‌كنند.
از طرف دیگر این چارچوبه كمك قابل توجهی به علت‌یابی و چرایی تصمیمات سیاست خارجی نمی‌كند و محقق مجبور است با استفاده از تئوریهای دیگر ارائه شده توسط تئوریسین‌های روابط بین‌الملل این خلاء را پر كرده و كمبود را جبران نماید.

 


Buy generic cialis
جمعه 16 آذر 1397 01:50 ب.ظ

You actually expressed it superbly!
generic cialis tadalafil cialis 5 mg schweiz cialis 10mg prix pharmaci wow look it cialis mexico miglior cialis generico only now cialis 20 mg cialis 100 mg 30 tablet cialis pills in singapore we like it cialis soft gel cialis generico
buy cialis medication
پنجشنبه 15 آذر 1397 06:40 ب.ظ

Awesome facts. With thanks!
deutschland cialis online online prescriptions cialis cialis prices generic cialis soft gels cialis free trial cialis efficacit 200 cialis coupon cialis super acti we like it cialis soft gel generico cialis mexico
buy generic cialis
چهارشنبه 14 آذر 1397 11:02 ب.ظ

Effectively voiced genuinely. !
we use it 50 mg cialis dose cialis name brand cheap canada discount drugs cialis female cialis no prescription enter site natural cialis order generic cialis online price cialis wal mart pharmacy cialis in sconto the best choice cialis woman cialis super acti
buy cialis uk
چهارشنبه 14 آذر 1397 07:43 ق.ظ

Incredible a lot of excellent tips.
get cheap cialis cialis 20 mg best price bulk cialis import cialis cialis patentablauf in deutschland cialis generisches kanada cialis lowest price generic cialis at the pharmacy pastillas cialis y alcoho cialis mit grapefruitsaft
buy cheap cialis in canada
سه شنبه 13 آذر 1397 08:13 ب.ظ

Nicely put. Thanks.
cialis prices in england cialis 20 mg cut in half enter site 20 mg cialis cost prices for cialis 50mg cialis generico cialis free trial cialis tadalafil calis cialis canadian drugs cialis canada
buy generic cialis
سه شنبه 13 آذر 1397 09:18 ق.ظ

Truly loads of terrific material.
cialis generika in deutschland kaufen cialis y deporte can i take cialis and ecstasy cialis en mexico precio cialis online cialis dosage amounts cheap cialis we like it safe cheap cialis cialis uk cialis kaufen
buy generic cialis pills
دوشنبه 12 آذر 1397 09:25 ب.ظ

Nicely put. Cheers.
cialis dosage recommendations pastillas cialis y alcoho cialis prices american pharmacy cialis deutschland cialis online rx cialis para comprar interactions for cialis cialis venta a domicilio generic cialis in vietnam only best offers 100mg cialis
buy tadalafil pills
دوشنبه 12 آذر 1397 08:50 ق.ظ

Tips certainly used.!
only best offers cialis use calis cialis en mexico precio cialis professional from usa price cialis per pill 5 mg cialis coupon printable price cialis best we use it cialis online store get cheap cialis buy online cialis 5mg
Cialis pills
یکشنبه 11 آذر 1397 08:55 ب.ظ

Amazing plenty of great information.
cost of cialis per pill venta cialis en espaa legalidad de comprar cialis get cheap cialis best generic drugs cialis generic cialis tadalafil only now cialis for sale in us cialis tablets we use it 50 mg cialis dose weblink price cialis
buy cialis online without a prescription
یکشنبه 11 آذر 1397 08:14 ق.ظ

Good facts. Cheers.
buy cialis warnings for cialis cialis side effects dangers cialis coupons printable cialis online cialis tadalafil can i take cialis and ecstasy cialis generico postepay cialis cuantos mg hay cialis australia org
Cialis online
شنبه 10 آذر 1397 09:06 ب.ظ

Whoa loads of amazing advice.
where to buy cialis in ontario cialis for sale south africa cialis 20 mg best price cialis pas cher paris how much does a cialis cost comprar cialis navarr safe site to buy cialis online precios cialis peru cialis for sale cialis generisches kanada
buy cialis with no prescription
شنبه 10 آذر 1397 07:57 ق.ظ

With thanks. Lots of facts!

cialis 10mg prix pharmaci cialis per paypa cialis 05 click here cialis daily uk cipla cialis online generic low dose cialis buy cialis online cheapest cialis patentablauf in deutschland enter site very cheap cialis india cialis 100mg cost
Cialis generic
جمعه 9 آذر 1397 08:38 ب.ظ

With thanks! Terrific stuff.
cheap cialis pastillas cialis y alcoho prescription doctor cialis cialis pills in singapore cialis daily dose generic cheap cialis cialis generico milano cialis 10 doctissimo cialis price in bangalore prix de cialis
buy cialis germany
جمعه 9 آذر 1397 08:46 ق.ظ

You've made your stand quite nicely!!
cialis qualitat discount cialis order a sample of cialis tadalafil generic cialis online holland il cialis quanto costa cialis 30 day sample only now cialis for sale in us chinese cialis 50 mg cialis in sconto
buy cialis medication
پنجشنبه 8 آذر 1397 09:42 ب.ظ

Amazing info. Thank you.
buying cialis on internet cialis savings card cialis venta a domicilio cialis canadian drugs cialis dosage amounts american pharmacy cialis tadalafil 10 mg cialis pills in singapore cialis mit grapefruitsaft cialis prezzo di mercato
buy tadalafil online
پنجشنبه 8 آذر 1397 10:08 ق.ظ

You suggested this well!
best generic drugs cialis try it no rx cialis low cost cialis 20mg calis safe site to buy cialis online cialis cipla best buy cialis rezeptfrei cialis 5 mg scheda tecnica acheter cialis kamagra cialis online nederland
buy generic cialis online
چهارشنبه 7 آذر 1397 09:22 ب.ظ

Thanks a lot! Quite a lot of stuff!

cialis side effects dangers american pharmacy cialis cialis side effects we recommend cheapest cialis generic cialis levitra brand cialis nl the best site cialis tablets generic cialis 20mg uk prezzo cialis a buon mercato usa cialis online
buy cialis us pharmacy
چهارشنبه 7 آذر 1397 09:34 ق.ظ

Seriously a good deal of helpful tips.
price cialis wal mart pharmacy buy cialis uk no prescription free cialis what is cialis cialis qualitat cialis from canada cialis y deporte side effects for cialis cialis 5mg generic cialis at the pharmacy
Buy cialis
دوشنبه 9 مهر 1397 12:11 ب.ظ

Wonderful knowledge. Many thanks!
cialis tablets australia buy generic cialis cialis 100 mg 30 tablet buy original cialis cialis dose 30mg cialis per paypa we choice cialis uk comprar cialis 10 espa241a we like it cialis price trusted tabled cialis softabs
canadian pharmacy viagra
یکشنبه 1 مهر 1397 11:03 ق.ظ

Really a lot of superb information!
canadian pharmacies stendra canadian pharmacy cialis canada medications buy online canadian pharmacies trust pharmacy canada reputable canadian prescriptions online canadian pharmaceuticals nafta canadian pharmacies online prescriptions canadian pharmaceuticals nafta canadian drugs
http://cialisvonline.com/
چهارشنبه 28 شهریور 1397 07:40 ق.ظ

Superb postings, Thanks a lot!
buy original cialis cialis 5 mg effetti collateral cialis generic tadalafil buy buy cialis cialis 20mg cialis farmacias guadalajara what is cialis cialis pas cher paris cialis usa cost buying cialis on internet
http://cialissv.com/
دوشنبه 12 شهریور 1397 01:52 ب.ظ

You stated this fantastically.
cheap cialis trusted tabled cialis softabs cialis taglich safe site to buy cialis online generic cialis tadalafil canadian discount cialis order cialis from india cialis side effects dangers generic cialis pro how to purchase cialis on line
cialisvipsale.com
یکشنبه 11 شهریور 1397 09:20 ب.ظ

You mentioned this terrifically!
cialis 100mg suppliers cialis canada on line venta de cialis canada cialis prezzo in linea basso cialis dosage recommendations prix cialis once a da look here cialis cheap canada cialis savings card cialis 20 mg cut in half buy generic cialis
Buy cialis online
سه شنبه 23 مرداد 1397 12:28 ق.ظ

You actually revealed this effectively.
cialis wir preise canadian drugs generic cialis cialis 30 day sample precios de cialis generico bulk cialis wow cialis tadalafil 100mg cialis dosage amounts cialis online how do cialis pills work cialis pills boards
Cialis online
دوشنبه 7 خرداد 1397 02:08 ب.ظ

Great forum posts. Regards.
cialis for daily use enter site 20 mg cialis cost viagra vs cialis cialis 30 day trial coupon buy original cialis cialis without a doctor's prescription tadalafil tablets cialis dosage american pharmacy cialis cialis sans ordonnance
Viagra daily
چهارشنبه 5 اردیبهشت 1397 11:21 ب.ظ

Information nicely used!!
where can i buy viagra buy viagra online price buy viagra pharmacy how to get viagra buy viagra uk cheap online pharmacy safe to buy viagra online viagra for sale buy sildenafil citrate online is it illegal to buy viagra
Buy generic cialis
شنبه 18 فروردین 1397 11:58 ب.ظ

Nicely put. Many thanks!
cialis arginine interactio buying cialis on internet look here cialis order on line we use it 50 mg cialis dose best generic drugs cialis enter site natural cialis dosagem ideal cialis cialis coupons printable what is cialis cialis generic availability
Cialis pills
جمعه 3 فروردین 1397 02:40 ق.ظ

Many thanks! I like it!
cialis preise schweiz cialis pills cialis en mexico precio brand cialis generic enter site very cheap cialis cialis 20mg preis cf cialis price in bangalore cialis savings card cialis australian price cialis tadalafil
foot pain
دوشنبه 13 شهریور 1396 02:36 ب.ظ
It's really very complex in this busy life
to listen news on TV, therefore I just use internet for that
purpose, and get the latest information.
How much does it cost for leg lengthening?
شنبه 14 مرداد 1396 08:03 ق.ظ
Heya i'm for the first time here. I found this board
and I find It really useful & it helped me out a lot.
I hope to give something back and help others like you aided me.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30